11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 175 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / Homeostazi TSH (tiroid uyarıcı hormon), tiroid bezinin gelişmesinde etkilidir. Tiroid be- zinde üretilen tiroksin hormonunun kana verilmesi için tiroid bezini uyarır. ACTH (adrenokortikotropik hormon), böbrek üstü bezinin kabuk bölgesini uyararak aldosteron, kortizol ve eşeysel hormonların kana verilmesini kontrol eder. Böbrek üstü bezinden salgılanan bu hormonlarla negatif geri bildirim mekanizması ile ACTH’nin kandaki oranı düzenlenir. FSH (folikül uyarıcı hormon), erkeklerde testisleri uyararak sperm üretimini, dişilerde ise yumurtalıkları uyararak yumurta oluşumunu kontrol eder. Dişiler- de FSH miktarı arttığında yumurtalıklardan salgılanan östrojen dişiye özgü ikincil cinsiyet karakterlerinin ortaya çıkmasında etkilidir. LH (lüteinleştirici hormon), dişilerde menstrual döngüde ovulasyonu (yu- murtlama) sağlar. Menstrual döngüde LH konsantrasyonun maksimum ol- duğu günlerde folikül zarı yırtılır ve olgunlaşan yumurta, yumurtalıklardan döllenme kanalına geçer. Erkeklerde ise LH, testisleri uyarır ve testosteron üretilmesini aktive eder. Testosteron spermlerin olgunlaşmasını ve erkeksi özelliklerin ortaya çıkmasını sağlar. LTH (prolaktin), memelilerde süt bezlerinin gelişimini ve süt üretimini uyarır. MSH (melanosit uyarıcı hormon), deride, gözlerde ve beyinde bulunan me- lanin pigmentinin oluşumunda etkilidir. ADH (vazopressin), memelilerde ve kuşlarda böbrek kanallarından emilen ve kana verilen su miktarını artırır, böylelikle idrar konsantrasyonunu da artı- rır. ADH, aşırı kan kaybına bağlı olarak kan basıncının düştüğü durumlarda kan basıncını yükseltir. ADH salgısı yetersiz olduğunda böbrekten emilen ve kana verilen su miktarı azalır, idrarla atılan su miktarı artar, kanın ozmotik basıncı artar. Oksitosin, doğum sırasında uterus kasılmalarını başlatarak doğumu kolay- laştırır ve süt bezlerinden süt salınımını sağlar. Tiroid Bezi Soluk borusunun ön kısmının iki yanında bulunan tiroid bezi vücuttaki en- dokrin bezlerindendir (Görsel 2.5.3). Metabolizma hızının ve kan basıncının düzenlenmesi, kalsiyum dengesinin sağlanması gibi homeostatik süreçlerde görev alır. Tiroksin ve kalsitonin hormonları tiroid bezinde üretilir. Tiroksin, vücuttaki hemen hemen tüm hücrelerde resep- törü bulunan hormondur. Tiroksin metabolizma hızını ar- tırırken hücrelere amino asit alımını ve protein sentezini artırır. Bu nedenle büyümede de etkilidir. Tiroksinin salgı- lanması hipofizin ön lobundan salgılanan TSH ile kontrol edilir. Soğuk ortamlarda hipofizden salgılanan TSH mik- tarı artar. Bu durumda daha fazla tiroksin salgılanarak metabolizma hızlanır ve ısı üretiminde artış olur. Kalsitonin, kandaki kalsiyum konsantrasyonunu düşü- rür. Özellikle kemik gelişiminin aktif olarak devam ettiği genç bireylerde kandaki kalsiyumun kemiklere geçişini ve kemiklerde depolanmasını sağlar. Kandaki kalsiyum değeri normal seviyeden fazla olduğunda böbrek ve ba- ğırsaklardan kalsiyum emilimini azaltır. Bilgi Kutusu Döllenme gerçekleştikten sonra yaklaşık sekizinci haftaya kadar geçen döneme embriyonik evre denir. Embriyonik evreden doğuma kadar geçen döneme ise fetal evre denir. Görsel 2.5.3: Tiroid ve paratiroid bezleri Tiroid bezi Paratiroid bezleri