10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 46 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema / ENERJİ Mide ve Bağırsak Adaptasyonları Memelilerin sindirim organlarının boyutları beslenme şekillerine göre farklı- lık gösterir. Etçillerin mide ve bağırsakları, protein ve yağ bakımından zen- gin hayvansal besinleri sindirmeye uygun olacak şekilde daha kısa ve basit bir yapıdadır. Bu sindirim sistemi yapısı, bu besinlerin hızlıca parçalanmasını ve vücut tarafından kolayca emilmesini sağlar. Beslenmeye bağlı en belirgin değişiklik geyik, koyun, inek gibi otçulların mide yapı- larında görülür. Geviş getiren memelilerden biri olan ineklerde mide; işkembe, börkenek, kırkbayır ve şirden olmak üzere dört bölüm- den oluşur (Görsel 1.16). Çiğnenmiş besinler, işkembe ve börkenekte geçici olarak depolanır. Diğer hayvanlarda olduğu gibi otçullarda da selüloz sindirilemez. İşkembe ve börkenek içinde bulunan mikroorganizmalardan sal- gılanan enzimler sayesinde bitkisel besinlerdeki selüloz sindirilir. Daha sonra besinler börkenekten ağza tekrar getirilerek yeniden çiğnenir. Bu olaya geviş getirme denir (Görsel 1.17). Besinler, geviş getirildikten sonra tekrar yutularak kırkbayıra ve daha sonra şirdene gönderilir. Kırkbayırda besinlerdeki suyun büyük bir kısmı uzaklaştırılır. Şirdende ineğin kendi enzimleri ile sindirim devam eder. Besinler kısmen sindirilmiş olarak ince bağırsağa geçer, burada sindirim tamamlanır ve besinlerin emilimi gerçekleşir. Tavşan, eşek, katır, at gibi geviş getirmeyen otçul memelilerin mideleri tek bölmelidir. Bu hayvanların kör bağırsağında selülozu sindiren mikroorganizmalar bulunur. İnsanlar, bazı maymun türleri ve etçil meme- liler de tek bölmeli mideye sahiptir (Görsel 1.18). Bu canlıların sindirim sistemlerinde selülozu sindirecek enzimleri üreten bakteriler bulunmadığından selüloz sindirimi gerçekleşmez. Şirden Şirden Kırkbayır Kırkbayır Börkenek Börkenek (Geviş getirme olayında besinlerin izlediği yol) Yemek borusu Ağız Bağırsak İşkembe İşkembe 1. 1. 4. 3. 3. 2. 2. 4. Görsel 1.17 Geviş getirme olayı Görsel 1.16 Geviş getiren memelilerde dört bölmeli mide Besin Geviş getirme İnce bağırsak Kalın bağırsak İşkembe Börkenek Kırkbayır Şirden 1 1 2 3 4 2 3 4 Yemek borusu İnce bağırsak Mide Görsel 1.18 Tek bölmeli mide