10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 45 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema /ENERJİ Mekanik sindirimde enzimler kullanılmaz. Mekanik sindirimle küçük parçalara ayrılan besinler kimyasal sindirime uğrar. Kimyasal sindirim büyük moleküllü besinlerin hidrolizle yapı taşlarına ayrışmasıdır. Hidroliz için su ve enzimler gereklidir. Sonuçta karbohidratlar monosakkaritlere, yağlar gliserol ve yağ asitlerine, proteinlerde amino asitlere parçalanır. Görsel 1.15 Kuşlarda sindirim sistemi Ağız Yutak Kursak Mide Taşlık İnce bağırsak Kalın bağırsak Kloak Yemek borusu Canlılarda Sindirim Yapıları Omurgalı hayvanların genellikle ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince ve kalın bağırsaktan oluşan sindirim sistemleri var- dır. Omurgalıların sindirim sistemleri birbirine benzer olsa da ağız, çene, diş, mide, ince bağırsak gibi yapılarında farklılıklar bulunur. Örneğin kuşlarda diş bulunmaz. Ağız gaga şeklinde- dir. Kuşlarda ağız, yutak, yemek borusu, kursak, mide, taşlık, ince bağırsak, kalın bağırsak ve kloak adı verilen açıklıktan oluşan bir sindirim kanalı vardır (Görsel 1.15). Kloak; bazı canlı gruplarında sindirim, üreme ve boşaltım sistemlerinin dışarıya açıldığı ortak bir açıklıktır. Kuşlarda gaga ile alınan besinler, yemek borusundan kursağa iletilir. Yemek borusunun genişlemesiyle oluşan kursak, besinlerin bir süre depolanma- sını ve yumuşamasını sağlar. Besinler buradan mideye geçer. Kuşlarda mide yapısı iki bölümden oluşur. Midenin ilk bölümünde bulunan bezli midede sindirim enzimleri ve asit salgılanarak besinlerin kimyasal sindirimi başlatılır. Midenin devamı olan kaslı mide (taşlık) bölümü ise güçlü kas yapısı sayesinde besinleri fiziksel olarak parçalayarak mekanik sindirimi gerçekleştirir. Sindirilen besinlerin kimyasal parça- lanması ve yapı taşlarının emilimi ince bağırsakta gerçekleşir. Memelilerin sindirim sistemi, tükettikleri besin türlerine göre farklılık gösterir. Bu farklılıklar özellikle diş, mide ve bağırsak yapılarında belirgindir. Diş Adaptasyonları Etçil (Karnivor) Etçiller (karnivor) -örneğin köpek ve kedi ailesine mensup hayvan- lar- büyük, sivri köpek dişlerine ve küçük keskin kesici dişlere sahiptir. Bu dişler, etçillerin avlarını yakalayıp öldürmelerine ve et parçalarını kopa- rıp kesmelerine yardımcı olur. Ayrıca azı dişleri tırtıklı yapıları sayesinde besinleri ezip parçalar. Köpek dişleri Kesici dişler Azı dişleri Otçul (Herbivor) Otçullar (herbivor) -örneğin atlar ve geyikler- geniş ve çıkıntılı yüzeyleri olan azı dişlere sahiptir. Bu dişler sert bitkisel besinleri öğütmek için özelleşmiştir. Kesici dişler ve köpek dişleri genellikle bitki parçalarını koparmak için uyarlanmıştır. Bazı otçul türlerinde köpek dişleri bulun- mayabilir. Hepçil (Omnivor) Hepçiller (omnivor) -örneğin insan, ayı ve fare- hem bitkisel hem de hayvansal besinleri tüketmeye uyum sağlamıştır. Yetişkin bir insanın ağ- zında toplam 32 diş bulunur. Ağzın her iki yanında önden arkaya doğru sırasıyla dört kesici diş (ısırmak için), iki köpek dişi (koparmak için), dört azı dişi (öğütmek için) ve altı büyük azı dişi (ezmek için) yer alır.