Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
2. Tema / EKOLOJİ Ancak süksesyon her zaman tek ve değişmez bir son aşamaya ulaşmayabilir; yangın, kuraklık, sel, insan etkisi ve iklim koşulları sürecin yönünü değiştirebilir. Süksesyon birincil süksesyon ve ikincil süksesyon olmak üzere iki şekilde gerçekleşir. Birincil Süksesyon Birincil süksesyon, yerleşik bir komünitenin ve gelişmiş toprağın bulunmadığı ortamlarda başlar. Volkanik patlamalar sonucu oluşan lav yüzeyleri, buzulların çekilmesiyle açığa çıkan kayalık alanlar ve çıplak kaya yüzeyleri birincil sük- sesyonun başladığı ortamlara örnek verilebilir. Toprak bulunmadığından bu süreç çok yavaş ilerler ve tamamlanması yüzlerce hatta binlerce yıl sürebilir. Birincil süksesyon sürecinde ilk olarak zorlu çevre koşullarına uyum sağlaya- bilen öncü türler ortama yerleşir. Karasal ortamlarda bu öncü türler genellikle likenler, karayosunları ve bazı mikroorganizmalardır. Likenler kayaların parçalanmasına katkı sağlar ve zamanla ince bir toprak tabakası oluşur. Ardından bu ince toprak tabakasına karayosunları ve küçük otsu bitkiler yerleşir. Bu canlılar toprağın oluşumunu ve zenginleşmesini sağ- lar. Toprak geliştikçe önce otsu bitkiler, ardından çalılar ve ağaçlar gelişir. Buna bağlı olarak tür çeşitliliği ve komünitenin yapısal karmaşıklığı giderek artar. Uygun iklim ve toprak koşullarına sahip alanlarda bu sürecin sonunda daha büyük ağaç türleri baskın hâle gelebilir ve tür çeşitliliği yüksek, karmaşık bir komünite oluşabilir (Görsel 2.24). Görsel 2.24 Topraksız alanlarda gerçekleşen birincil süksesyon GÖLGEYE DAYANIKLI AĞAÇLAR, MEŞE VE CEVİZLER KAYALAR LİKENLER YOSUNLAR VE LİKENLER OTLAR, ÇALILAR VE TEK YILLIK BİTKİLER OTLAR, ÇALILAR, ÇOK YILLIK BİTKİLER VE GÖLGEYE DAYANIKLI AĞAÇ TÜRLERİ ÖNCÜ TÜRLER ORTA SEVİYE TÜRLER EN ÜST KOMÜNİTE YÜZLERCE YIL
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
Ancak süksesyon her zaman tek ve değişmez bir son aşamaya ulaşmayabilir; kapsamındaki biyolojik yapı ve süreç MEB müfredatına uygun bilimsel ilkelerle değerlendirilmiştir.
Hücresel ve ekolojik mekanizmalar göz önüne alınarak doğru sonuca varılmıştır.