6. Sınıf Türkçe (1. Kitap) Ders Kitabı Sayfa 36 Cevapları (MEB Yayınları)

KARAGÖZ Türk halk tiyatrosunun en önemli bir kolu Karagöz olarak bilinen, hayal veya gölge oyunudur. Halk düşünce, felsefe ve yaşayışının örnek- lerinin sergilendiği bu dal, yüzlerce yıllık bir geçmişe sahiptir. Ancak bu tür gölge oyunlarının diğer ülkelerde de çok eski tarihlere dayandığı bilinmektedir. Başka Uzakdoğu ülkelerinde benzerleri olsa da, Karagöz adıyla-sanıyla, tipleriyle, sazı-sözüyle, olayları ile tamamen bize özgü bir temaşa, bir seyir, bir eğlence dalı olup çıkmıştır. Amacı eğlendirmek, sey- redenlere hoşça vakit geçirtmek, seyircinin gündelik dert ve tasalarından uzaklaşmasını sağlamak, Türkçenin inceliklerini ve kıvraklığını göstermek, kelime oyunlarıyla dili sevdirmek olarak gösterilen bu halk tiyatrosu dalı, gü- nümüzde sayılı sanatçılarla ayakta durmağa çalışmaktadır. Karagöz oyununda baş oyuncular iki kişidir: Karagöz ile Hacivat! Karagöz saf, içi dışı bir, düşündüğünü bir art niyeti olmaksızın hemen dobra dobra söy- leyen, biraz kaba ama sevecen, dürüst, dünyaya metelik vermeyen bir kişidir. Tahsili yoktur, doğru-dürüst bir işi veya mesleği de bulunmaz. Oburluğu ile tanınır; üstüne vazife olsun olmasın her olaya karışmak ister. Bu yüzden başına binbir türlü belâ gelir, sıkıntıya düşer. Hacivat ise aklı başında, tahsil görmüş, Türkçe’den başka Arapça, Farsça bilen, âlim geçinen, ukâlalıklar yapan, çok bilmiş, ağzından parlak ve süslü sözler dökülen, hikmetler savuran, uysal, her zor durumdan kurtulmasını bilen, yardımsever, çevresi geniş, her makamda tanıdığı olan, çelebi bir kişidir. Karagöz ile konuşurken söylediklerini rahatlıkla anlayıp kavrayamayınca, sözü onun anlayacağı bir yolla söyler, anlaşmaya çalışır. Bu oyunda diğer tipler arasında Çelebi, Zenne, Tiryaki, Beberuhi, Tuzsuz Deli Bekir, Sarhoş ile mahallî kişilikler yer almaktadır. Ayrıca halk edebiyatında hikâyeleri an- latılan Ferhat ile Şirin, Kerem ile Aslı, Tahir ile Zühre, Leyla ile Mecnun zaman zaman perdede görünürler. Mahallî kişilikler oyunlarda sadece yerel ağız özel- likleri, giysileri, davranışlarıyla komik unsur olarak karşımıza çıkarlar. Oyun- daki asıl olayda pek rolleri yoktur, olsa da önemli değildir. Karagöz oyunlarında konular genellikle hayatın içinden alınır. Günlük hayatta karşılaşılan olaylar, olay içindeki zıtlaşmalar, komiklikler vurgu- lanır, içinden çıkılmaz gibi görünen durumlar yaratılır, kargaşa ve anlaş- mazlıklar sürüp gidecek gibi görünürken, Hacivat akılcı bir çözüm bulur, herkes sonuçtan memnun olur. Seyredenler de saatler süren bu meraklı oyundan mutlu, eğlenmiş ve dinlenmiş olarak, yüzünde gülücüklerle tiyat- rodan ayrılır. ( ) Genel ağdan alınmıştır. (Kısaltılmıştır.) Doğrusunu Bilelim Metnin yazım ve noktalamasında orijinaline bağlı kalınmıştır. Günümüz yazım ve nokta- lama kurallarına uygun olmayan ifadelerin doğrusu şu şekildedir: • Türkçeden, • adıyla sanıyla, • bela, • doğru dürüst, • ayakta durmaya, • ukalalıklar