11. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 73 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Gerçekleştirdiğiniz deneyde madde cinsinin tepkime hızına etkisine ilişkin neler gözlemlediniz?

2. Hipotezinize ilişkin belirlediğiniz bağımlı-bağımsız değişkenler ve kontrol değişkenleri ile gerçekleştirdiğiniz deneydeki değişkenlerin doğruluğunu karşılaştırınız.

3. Deney sonucunda hipotezinizin doğruluğunu kontrol ederek hipotezinizi yorumlayınız.

7. Deney sonuçlarını çarpışma teorisi ile ilişkilendiriniz. Çalışma grubunuzun tespitlerini diğer gruplardaki arkadaşlarınızla paylaşınız. Tepkime hızı, tepkimeye giren maddele­rin cinsine göre değişkenlik gösterir. Tepken maddelerin cinsine ve özelliklerine bakılarak tepkimelerin hızı tahmin edilebilir. Tep­ kenlerin özelliklerinden yola çıkılarak tepkime hızının öngörülebildiği bazı özellikler aşağıda verilmiştir. Kimyasal tepkimeler, tepkenlerdeki bağların kopması ve ürünlerde yeni bağların oluş­ ması ile gerçekleşir. Bir tepkimede kopan bağ sayısı ne kadar çok ise tepkimenin yavaş gerçekleşme ihtimali o kadar fazladır. Örneğin metan (CH4) ve propan (C3H8) gazları­ nın yanma tepkime hızları, içerdikleri bağ türü ve sayısına göre karşılaştırılabilir. C3H8 (propan) in yanma tepkimesi C3H8 (g) + 5O2(g) → 3CO2(g) + 4H2O(g) H − C − H + 2O = O → O = C = O + 2H − O şeklindedir. H − H − H − H − C − C − C − H + 5O = O → 3O = C = O + 4H − O şeklindedir. H − H − H − H − H − H − H − CH4 (metan) ün yanma tepkimesi CH4(g) + 2O2(g) → CO2(g) + 2H2O(g) Aynı koşullarda C3H8 in yanması daha fazla bağın kırılmasını gerektirdiğinden CH4 ün yanmasından daha yavaş gerçekleşir. Bu durum tepkenlerdeki kırılan bağ türü ve sayısının, tepkime hızını belirlediğini gösterir. Bir tepkimede çarpışması gereken tanecik sayısının fazla olması taneciklerin aynı anda ve uygun geometride bir araya gelme olası­lığını azaltır. Bu nedenle, tepkenle­ rinde fazla sayıda tanecik olan tepkimeler genellikle daha yavaş gerçekleşir. Örneğin 2NO(g) + H2(g) → N2(g) + H2O2(g) tepkimesi üç molekülün aynı anda çarpışması ile gerçekleştiği için yavaş, H2O2(g) + H2(g) → 2H2O(g) tepkimesi aynı anda iki molekü­ lün çarpışması ile gerçekleştiği için daha hızlıdır.