11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 222 Cevapları (MEB Yayınları)

2. ÜNİTE CRT televizyonlarda görüntü, ivmelendirilen elektronların elektriksel alan yardımıyla saptırılarak ekrana çarptırılmasıy­ la oluşur. Şekilde CRT televizyona belirli bir mesafeye kadar yaklaştırılmış bir mıknatıs ve bu yaklaştırma sonucu ekranda­ ki görüntüde meydana gelen bozulma görülmektedir. Buna göre ekrandaki görüntünün

a) Bozulmasının sebebini manyetik kuvvet ile ilişkilen­ direrek açıklayınız.

b) Bozulma miktarını artırmak için neler yapılabilece­ ğini açıklayınız. Akım, yüklü parçacıkların hareketi sonucu oluşur. Manyetik alanda üzerinden akım geçen düz tele etki eden kuvveti anlamak için önce yüklü parçacıklara manyetik alanda etki eden kuvveti incelemek gerekir. Yüklü bir parçacık man­ yetik alana dik bir hız ile girerse yüklü parçacığa manyetik kuvvet etki eder. Manyetik alanın büyüklüğü B, parçacığın yük miktarı q ve manyetik alana dik hızının büyüklüğü θ olmak üzere parçacığa etki eden manyetik kuvvetin büyüklüğü (F) matematiksel olarak şu şekilde modellenir: F = B ∙ q ∙ θ Yüklü parçacık, Şekil 2.25: a’daki gibi manyetik alana dik olmayan bir hızla gire­ bilir. Parçacığın hız vektörü ile manyetik alan arasındaki açı θ ise parçacığa etki eden manyetik kuvvetin büyüklüğü matematiksel olarak şu şekilde modellenir: F = B ∙ q ∙ θ ∙ sinθ Yüklü parçacığa manyetik alanda etki eden kuvvetin yönü sağ el kuralı ile bu­ lunur. Pozitif yüklü parçacık için sağ el kuralının uygulaması Şekil 2.25: b’de yandan, Şekil 2.25: c’de ise üstten gösterilmiştir. Buna göre sağ elin dört par­ mağı hız vektörünü gösterirken avuç içi manyetik alanı gösterir. Dört parmak manyetik alana doğru kıvrıldığında dört parmağa dik olan başparmak manyetik kuvvetin yönünü gösterir. Negatif yüklü parçacıklar için ise bu kuvvet, baş par­ mağın yönünün tam tersi yönde olur. Manyetik kuvvet vektörü, manyetik alan ve hız vektörlerinin oluşturduğu düzleme diktir. Yüklü parçacığın hızı manyetik alan ile aynı doğrultuda ise parçacığa manyetik kuvvet etki etmez. Şekil 2.25: a) Manyetik alana dik olmayan bir hızla giren pozitif yüklü parçacık b) Pozitif yüklü parçacık için sağ el kuralı uygulamasının yandan görünümü c) Pozitif yüklü parçacık için sağ el kuralı uygulamasının üstten görünümü + θ " θ " θ " F " F " F " B " B " B " +q θ θ a) b) c) Örnek