11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 27 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema / Tepki Stres altındaki bitkilerin bolca sentezlediği bir hormondur. Yaprak, kök, gövde ve yeşil meyveler dâhil ol- mak üzere plastit içeren hücrelerin çoğunda üretilir. Absisik asitin etkisiyle bitkilerde kuraklığa karşı tepki oluşur. Su stresinde absisik asitin miktarı büyük oranda artar. Kuraklık durumunda su stresinin etkisiyle bitkilerin yaprak yüzeyinde bulunan gözeneklerinin (stoma) kapanmasına etki ederek su kaybının ön­ lenmesinde rol oynar (Görsel 1.2.7 a). Genellikle büyümeyi engelleyen hormondur. Uygun olmayan ko- şullarda tomurcukların uyanmasının önüne geçer (Görsel 1.2.7 b) ve tohumun uykuda kalmasını sağlayıp çimlenmeye engel olur. 26 26 Tarımda Kullanılan Hormonların Etkileri Bitki gelişim düzenleyi­cileri (BGD) olarak adlandırılan hormonlar bitkilerde hem doğal olarak üretilir hem de sentetik yolla elde edilir. Hormonlar; tarımda bitkilerin büyümesini teşvik etmek, verimi ve kaliteyi ar- tırmak, yetersiz koşullarda ürün elde etmek, meyvelerin nakliye ve depolama sırasında olgunlaşmasını sağlamak ya da bozulmalarını engellemek, bitkilerin hastalıklara ve zararlılara karşı dayanıklılığını artır- mak amacıyla pek çok alanda kullanılır. Bitki gelişim düzenleyicilerinin aşırı dozda kullanımı gibi yanlış uygulamaların ise insan sağlığını ve ekosistemi olumsuz etkileyeceği öngörülmektedir. ABSİSİK ASİT (ABA) Görsel 1.2.7: a) Absisik asit etkisi ile stomanın kapanması (mikroskop görüntüsü)

b) Absisik asit düşük sıcaklıkta bitki tomurcuklarının uykuda kalmasını sağlar. Stoma açık Stoma kapalı 50μm a b ETİLEN Bitkilerde tepki oluşturan hormonlardan biri de etilendir. Etilen, gaz hâlinde bulunan ve tüm bitki organlarında sentezlenen bir hormondur. En yoğun üretimi yaşlı dokularda ve olgunlaşmakta olan meyvelerde gerçekleşir (Görsel 1.2.8 a). Meyvelerde olgunlaşmayı ve tatlanmayı sağlayan başlıca etkendir. Olgunlaşma sürecinde hücre çeperinin enzimler aracılığıyla parçalanması meyvenin yumu- şamasını, nişastanın hidrolizi ise tatlanmasını sağlar. Etilen, gaz formunda olduğundan bulunduğu ortama difüzyonla yayılır ve yakınındaki diğer meyve- lerin de olgunlaşmasını hızlandırır. Olgunlaşma tamamlandıktan sonra etilen üretimi devam ederse hücrelerin yaşlanarak ölümü sonucu mikroorganizmaların etkisiyle meyve çürümeye başlar. Henüz olgunlaşmamış yeşil meyveler, depolarda etilen gazı verilerek olgunlaştırılabilir. Buna karşılık etilen üretimini engelleyen maddeler kullanılarak meyvelerin olgunlaşması ve çürümesi geciktirilebilir. Kuraklık, yaralanma, enfeksiyon, donma, su baskını gibi stres koşulları etilen salgısını artırır. Bu durumlarda bitkide büyüme ve metabolizma hızı yavaşlar. Etilen aynı zamanda yaprak dökülmesini de tetikler (Görsel 1.2.8 b). Görsel 1.2.8: a) Etilenin muzun olgunlaşmasına etkisi

b) Etilen etkisi ile yaprakların dökülmesi a b