Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
1. Tema / Tepki 1.2.1. Bitkisel Hormonlar Bitkiler; sıcaklık, ışık, nem, basınç, yer çekimi, gün uzunluğu, mevsimsel döngüler gibi birçok u- yarana karşı tepki gösterir. Bitkiler, bu tepkileri ve- rebilmek ve düzenli olarak büyüyüp gelişebilmek için hücreleri arasındaki iletişime ihtiyaç duyar. Bu iletişimde bitki hormonları temel rol oynar. Bitkisel hormonlar aktif büyüme gösteren kök ve gövde uç- larında, tomurcuklarda, tohumlarda, meyvelerde ve genç yapraklardaki hücrelerde üretilir; iletim demetleriyle veya difüzyonla taşınır. Hormonların bir kısmı üretildiği dokuda etkili olurken bir kısmı ise etkisini taşındığı doku ve organda gösterir. Bitkisel hormonlar, genellikle hücre bölünmesini, uzamasını ve farklılaşmasını etkileyerek bitkinin uyaranlara karşı tepki oluşturmasını kontrol eder. Bu tepkiler bitkilerin büyüme ve gelişmesinde etkili olur. Oksin, sitokinin, giberellin, absisik asit ve etilen bitkisel hormonlardır (Görsel 1.2.3). Görsel 1.2.3: Bitkilerin büyüme ve gelişmesinde hormonlar etkilidir. OKSİN Oksinler, bitkilerin büyüme ve gelişmesinde çok çeşitli etkileri olan hormon grubudur. Bitkinin sürgün uçlarında, genç yapraklarda, gelişmekte olan meyve ve tohumlarda üretilir. Bitkinin bu bölgelerinde hücre bölünmesini ve hücrelerin boyca uzamasını, böylelikle büyümenin gerçekleşmesini sağlar. Bu nedenle büyüme hormonu olarak adlandırılır. Oksin; büyüme, gelişme, yapraklanma, çiçek açma, uyarılara karşı yanıt oluşturma, meyve oluşumu gibi süreçlerde görevlidir. Örneğin çilek üzerinde bulunan aken adı verilen nokta şeklindeki yapılar, oksin üreterek meyvenin normal büyümesini sağlar. Akenleri alınmış çilek normal gelişimini tamamlayamaz. Akensiz çileğe oksin püskürtülürse büyüme ve gelişme normale döner (Görsel 1.2.4 a). Oksin, gövdede yan tomurcukların gelişimini engeller; böylece bitki boyuna uzayarak ışıktan en yüksek düzeyde yararlanır. Oksin bitkinin ışığa yönelmesinde etkilidir. Bunu bitkinin ışık almayan tarafında hücre uzamasını ve büyümesini aktifleştirerek yapar. Oksin yan kök oluşumunu teşvik eder ve yer çekimi etkisiyle kökün toprağın içine doğru yönelimini düzenler. Oksin eksikliğinde yapraklar ve meyveler dökülür, fazlalığında ise büyüme yavaşlar. Yaprak ve gövde çeliklerinin (bitkiden köklendirmek için alınan parça) köklendirilmesinde (Görsel 1.2.4 b) ve doku kültürüyle bitki üretiminde oksin hormonundan yararlanılır. Tarım uygulamalarında ticari olarak kullanılan sentetik oksin, çekirdeksiz meyve üretiminde ve yabani otların yok edilmesinde kullanılır. Görsel 1.2.4: a) Oksinin meyve gelişimindeki rolü Aken Normal çilek Akenleri alınmış çilek Akenleri alınmış ve oksin püskürtülmüş çilek
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
1. Adım (Biyolojik Yapı ve Süreç Analizi): İlgili organ, hücre yapısı veya ekolojik kavramın temel özellikleri gözden geçirilir.
2. Adım (Fizyolojik Mekanizma): Hücresel solunum, fotosentez, sinir iletimi veya ekosistem dengesi ile ilgili neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3. Adım (Değerlendirme): MEB kazanımlarına uygun bilimsel terminoloji ile açıklama tamamlanır.
