11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 200 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / Homeostazi Aşağıdaki metni okuyunuz, metinden yararlanarak sayfa sonunda verilen soruları cevaplayınız. İnsan böbrekleri ve kirli su arıtma sistemleri, büyük hacimli bir sıvının geniş yüzey alanında kademeli geçişi sırasında seçici filtrasyon süreci prensibi ile çalışır. Sistemde taşınan sı- vının temizlenmesi ve sürecin mümkün olan en düşük enerji tüketimiyle gerçekleştirilmesi hedeflenir. Bu iki sistemin işlevsel yönden ortak yanları bulunur. Bunlardan bazıları aşağıdaki gibidir. Filtrasyon Bariyeri-Membranlar: Böbrekler glomerulustaki filtre edici bariyerler yardımıyla kanı filtre eder. Buradaki filtrasyon seçici geçirgenlik prensibine dayalı olarak kandaki madde- lerin boyut ve yükleri temelinde gerçekleşir. Su ve çözünmüş maddeler geçerken boyutundan dolayı hücre ve proteinler kanda tutulur. Su filtre sistemleri ise yüksek basınç altında membran filtrasyonu yoluyla suyu temizler. Buradaki filtrasyon, kullanılan filtrenin boyutuna ve yüzey içeriğine bağlıdır. Bu filtreler mik- roorganizmaları, suda çözünen kirleticileri, organik kirleticileri ve ağır metalleri uzaklaştırmak amacıyla kullanılır. Nefron Kılcalları-Filtre Yatakları: Her ikisinde de yüksek hacimli sıvının etkin bir şekilde temizlenmesi hedeflenir. Bu durum, yüksek basınç ve geniş yüzey alanı gerektirir. Nefronlar yoğun kılcal ağlara sahiptir ve vücuttaki diğer kılcal damarlardan daha yüksek kan basıncına maruz kalır. Filtrasyon sürecinde yoğun kılcal ağı, uygun yüzey alanı sağlarken bu damarlar- daki basınç ise geçişi destekler. Su arıtma sistemlerinde yüksek basınç altında yeterli yüzey alanı, paralel düzenlenmiş filtre yatakları ve membran modülleri ile sağlanır. Kademeli ve Seçici Geçirgen Filtreleme: Böbrek tüplerinde seçici olarak su ve çözünmüş maddelerin bir kısmı geri emilip, atıklar bırakılarak idrar oluşumu gerçekleştirilir. İdrar oluşu- mu aşamalı olarak gerçekleşir. Su arıtma sistemlerinde kirletici maddeler, böbreklerle benzer şekilde kademeli olarak uzaklaştırılır. Sıvı ve Elektrolit Dengesi Sağlama: Böbrekler, çeşitli iyon ayarlamaları ile vücuttaki asit- baz ve elektrolit dengesini korumaya katkı sağlar. Su arıtma sistemlerinde ise kalsiyum ve magnezyum ile iyon değişimi yoluyla su yumuşatılır. ●Bir su arıtma tesisinin çalışma prensibi ile böbreklerin su ve atık dengesini sağlama görevi arasında karşılaştırma yaparak bu sistemlerin benzerliklerinin önemini arkadaş- larınızla tartışınız.

7. Etkinlik Adı Boşaltım Sistemi ve Homeostazi Amaç Boşaltım sisteminin homeostazi işlevine yönelik bilimsel çıkarım yapabilme Süre 40 + 40 dk. Yönerge • Aşağıda verilen basamakları izleyerek etkinliği gerçekleştiriniz. • Etkinlik sonunda hazırlayacağınız öğrenme günlüğü, karekodda verilen “Puanlama Anahtarı” ile öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Uygulama

1. Karekodda verilen “Nefronların Yapısı ve Boşaltım Sistemi Vide- osu”nu izleyiniz. Nefronların Yapısı ve Boşaltım Sistemi Videosu (Yazarlar tarafından bu kitap için hazırlanmıştır.) Konuya Başlarken