Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
2. Tema / Homeostazi Soluk Alıp Vermenin Düzenlenmesi Solunum, beyin sapında bulunan omurilik soğanı ve pons tarafından düzen- lenir. Soluk alıp verme hızı; kanın pH değeri, vücut sıcaklığı, hormon miktar- larında meydana gelen değişimler gibi etkenlere bağlı olarak ayarlanır. Otonom sinir sistemi, metabolik faaliyetle- re göre nefes alma sıklığını ve derinliğini değiştirir. Omurilik soğanından çıkan solu- numla ilgili nöronlar soluk alıp verme hızını kontrol eder. Soluk alma sırasında bura- dan çıkan uyartıların diyafram kasını ve kaburgalar arası kasları uyarmasıyla bu kaslar kasılır, böylece göğüs boşluğu hac- mi artar ve soluk alma gerçekleşir. Uyartı iletimi durduğunda ise diyafram ve kabur- galar arası kaslar gevşer ve soluk verme gerçekleşir. Soluk vermede akciğerlerin yapısındaki elastik liflerinin eski hâline dönme özelliği de etkilidir (Görsel 2.7.6) Yapılan deney ve araştırmalarda kandaki karbondioksidin kısmi basıncının (PCO2) soluk alıp verme hızı üzerine etkisinin ok- sijenin kısmi basıncına (PO2) göre daha fazla olduğu görülmüştür. Soluk alıp ver- me hızı ile ilgili esas geri bildirim mekaniz- ması PCO2 düzeyi ile alakalıdır. Kandaki oksijen düzeyinin düşmesi, soluk alıp ver- menin kontrolünü yapan alanda yer alan merkezî kemoreseptörler üzerinde doğru- dan çok az etkiye sahiptir. Yokuş yukarı hızlı yürümeye veya koşma- ya başlayan bir bireyde şu değişiklikler gerçekleşir: • İskelet kaslarında oksijenli solunum reaksiyonları hızlanır. • Hücresel solunum sonucunda daha fazla CO2 oluşur. • Hücrelerde oluşan karbondioksidin kana geçişi ve taşınması sırasında H+ iyonu miktarı artar, kan pH değeri düşer. • Omurilik soğanındaki kemoreseptörler uyarılır. • Omurilik soğanı, diyafram kasının ve kaburgalar arası kasların daha hızlı kasılıp gevşemesini sağlar. • Bu şekilde daha çok CO2 kandan uzaklaştırılırken daha fazla O2 de kana geçer. • Kanın pH değeri normal değerine yaklaşır. Görsel 2.7.6: Soluk alıp verme sırasında gerçekleşen değişimler Nefes Alma Diyafram kasılarak aşağı doğru hareket eder. Kaslar kasılarak kaburgaları dışarı doğru hareket ettirir. Kaslar gevşeyerek kaburgaları içeri doğru hareket ettirir. Diyafram gevşeyerek yukarı doğru hareket eder. Nefes Verme
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
1. Adım (Biyolojik Yapı ve Süreç Analizi): İlgili organ, hücre yapısı veya ekolojik kavramın temel özellikleri gözden geçirilir.
2. Adım (Fizyolojik Mekanizma): Hücresel solunum, fotosentez, sinir iletimi veya ekosistem dengesi ile ilgili neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3. Adım (Değerlendirme): MEB kazanımlarına uygun bilimsel terminoloji ile açıklama tamamlanır.
