11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 184 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / Homeostazi Aşağıdaki metni okuyunuz, metinden yararlanarak sayfa sonunda verilen soruları cevaplayınız. Geoffrey West (Cöfrey Vest), bir fizikçi olarak biyolojide uzun zamandır bilinen ancak henüz tam açıklanamamış Kleiber Yasası ile ilgilenmiştir. Bu yasa, bir memelinin metabolizma hı- zının, vücut kütlesinin dörtte üç kuvvetiyle orantılı olduğunu ifade eder. Başka bir deyişle, bir fare ile bir fil arasında milyonlarca kat fark olmasına karşın, her ikisi de aynı matematiksel ilişkiye uymaktadır. Enerjiyi büyüdükçe daha verimli kullanan organizmalar, büyüme karşı- sında doğrusal değil kuvvet yasalarına göre davranır. West ve ekibi bu yasanın kaynağını organizmaların enerji dağıtım ağlarında, yani damar sistemlerinde aradılar. West, memelile- rin dolaşım sisteminin verimliliğinin ağırlıkla tam olarak ölçeklendiğini ve ortalama ağırlıktaki iki katlık bir artış ile bir türün yaklaşık %25 daha verimli hâle geldiğini ve yaklaşık %25 daha uzun yaşadığını göstermiştir. West, aynı yasayı şehirler için de uygulamıştır. Sonuçta şehirler de yollar, boru hatları, elektrik kabloları ve insanların oluşturduğu sosyal ağlardan oluşur.( ) ( )West, biyolojik ve kentsel sistemlerin her ikisinde de temel belirleyicinin ağın yapısı oldu- ğunu vurgulayarak açıklar. Şehirler yollar, demiryolları ve elektrik hatları gibi benzer ağ sis- temleriyle ayakta durur ve bu ağlardaki akış şehrin metabolizmasının bir dışavurumudur. Bu noktada dolaşım sistemi benzetmesi soyut olmaktan çıkar ve matematiksel bir gerçeklik hâ- line gelir. Damar sisteminin doğal olarak gelişen fraktal yapısı ile kentsel yol ağının tarihsel süreç içinde şekillenen hiyerarşik yapısı aynı matematiksel prensiplere dayanmaktadır.( ) ( )West’in bir şehrin ağ yapı ile damar sisteminin aynı matematiksel prensiple açıkladığı ça- lışmaya benzer bir başka örnek ise D. P. Swain’in (D. P. Svein) 2000 yılında damar sistemi ile şehrin su tesisatı arasındaki benzerlikleri ortaya koyan çalışmasıdır. Swain’in kurduğu benzetmenin temel eşleştirmeleri şu şekilde özetlenebilir: Kalp, şehrin pompasına karşılık gelir; her iki sistem de basıncı yükselterek sıvıyı ağa iter. Aort, su kulesi- ne karşılık gelir; her iki yapı da ani talep dalgalanmalarını yumuşatan bir basınç deposu işlevi görür. Atardamarlar, dağıtım borularına karşılık gelir; her iki yapı da ağırlıklı olarak paralel bir düzenlemede konumlanmış, geniş çaplı ana iletim hatlarıdır. Kılcal damarlar ise musluklara karşılık gelir; yerel düzeyde akışı kontrol eden ve sistemin direncini ayarlayan yapılar olarak her iki sistemde de kritik bir rol üstlenirler. İki sistemin kontrol mekanizmaları da şaşırtıcı bi- çimde örtüşmektedir. Hem su tesisatı hem de dolaşım sistemi, geri bildirim döngülerine da- yanan dinamik basınç düzenleme mekanizmalarıyla çalışır.( ) Her iki çalışma şunu göstermektedir: Organizmaların enerjiyi ve maddeyi dağıtmak için be- nimsediği ağ mantığı ile şehirlerin kaynakları ve insanları dağıtmak için geliştirdiği altyapı- nın aynı matematiksel yasalara uyduğu son derece güçlü bir biçimde desteklenmektedir. Bu örtüşme, bize hem bedenimizi hem de yaşadığımız şehirleri daha derin anlamamızın anah- tarlarından birini sunmaktadır. Günümüzde kentsel planlama, sürdürülebilirlik ve akıllı şehir tasarımı gibi alanlarda biyoloji- den ilham almak giderek daha önemli bir araştırma gündemine dönüşmektedir. ●Bir şehirdeki ulaşım ağı veya su tesisatının karmaşık işleyişi ile vücuttaki dolaşım sisteminin (kalp, damarlar ve kan) benzerliklerini arkadaşlarınızla tartışınız. (Genel ağdan kısaltılarak alınmıştır.) Konuya Başlarken