11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 154 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / Homeostazi Metabolizma ve Enerji Dengesi, Vücut Ağırlığının Kontrolü Metabolizma ve enerji dengesini sağlayan homeostatik süreç; vücudun iç dengesini korumak için enerjinin üretilmesini, kullanılmasını ve depolanma- sını düzenlemekle görevli karmaşık bir sistemdir. Bu denge mekanizması- nın temel işlevi, hücrelerin enerji ihtiyacını karşılamak ve yaşamsal olayları sürdürebilmektir. Enerji dengesi, besinlerden elde edilen enerji ile harcanan enerji arasındaki dengeyi ifade eder. Metabolik olaylar için harcanan enerji; beslenme yoluyla alınan veya vücutta bulunan yağ, karbohidrat, protein gibi organik bileşiklerden sağlanır. Vücudun enerji ihtiyacı üç ana bileşenden oluşur.

1. Bazal Metabolizma Hızı (BMH): Vücudun dinlenme hâlinde yaşam fonksi- yonlarını sürdürebilmek için ihtiyaç duyduğu enerjidir. Kalp atışı, solunum, organ fonksiyonları gibi işlemleri kapsar. Genelde toplam enerji ihtiyacının %60-70’ini oluşturur.

2. Fiziksel Etkinlik: Günlük hareketler ve egzersiz sırasında harcanan ener- jidir. Bu oran bireyin etkinlik seviyesine bağlı olarak değişir.

3. Termik Etki: Besinlerin sindirimi, emilimi ve metabolize edilmesi sırasında harcanan enerjidir. Toplam enerji ihtiyacının yaklaşık %10’unu oluşturur. Vücudun enerji ihtiyacını karşılamak için gerekenden daha fazla kalori alınma- sı durumunda kişinin pozitif enerji dengesinde olduğu söylenir. Pozitif enerji dengesinde olan bir bireyde yağ dokusu miktarı artar ve kişi zamanla kilo alır. Enerji tüketimi, enerji alımından daha yüksek olduğunda zamanla negatif enerji dengesi oluşur ve bu durum kilo kaybına yol açar. İhtiyaç duyulan enerji, vücut- ta hazır bulunan enerji depolarından karşılanır ve kişi kilo verir. Toksinlerin Uzaklaştırılması Toksinler; metabolizma sonucu oluşan amonyak, üre gibi iç kaynaklı veya ilaç, alkol, ağır metal, çevresel kirleticiler, mikroorganizmaların toksinleri gibi dış kaynaklı olabilir. Toksinler homeostaziyi bozabileceğinden vücudun detoksifikasyon süreçleri, homeostazinin devamlılığı için hayati öneme sahiptir. Toksinlerin uzaklaştırılmasında karaciğer, böbrekler, akciğerler, deri ve bağır- saklar görev alır. Karaciğer, toksik maddeleri enzimatik yollarla parçalayarak daha az toksik hâle getirir. Örneğin amonyağı üreye çevirip, bazı ilaçları suda çözünebilir hâle getirerek toksik etkilerini azaltır. Metabolize edilen toksinler karaciğerde çeşitli biyokimyasal süreçlerden geçtikten sonra vücuttan uzaklaştırılır (Gör- sel 2.2.2). Karaciğerde gerçekleşen bu olaylar ile toksin- lerin kanda birikmesi engellenir, pH değeri ve iyon dengesi korunur. Akciğerler, soluk verme ile karbondioksidi uzaklaştırır ve uçucu toksik maddelerin atıl- masına da yardımcı olur. Böbrekler; idrar oluşumunu sağlar. İdrarda üre, ürik asit, kreatinin gibi organik madde- ler ve su, kalsiyum, potasyum, sodyum, klor, fosfat, amonyak gibi inorganik maddeler bulu- nur. Bu maddelerin atılmasıyla elektrolit ve su dengesi sağlanır. Deri; terleme ile su, elektrolitler (sodyum, po- tasyum, klor), az miktarda üre, laktat ve eser elementleri vücuttan atar. Görsel 2.2.2: Karaciğerde etkisizleştirilen toksinlerin vücuttan uzaklaştırılması Bilgi Kutusu Detoksifikasyon, zararlı maddelerin etkisiz hâle getirilmesi ve atılmasıdır. Böbrekler Toksinler Mesane Bağırsaklar Safra Karaciğer İdrar Atık Safra kesesi