11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 15 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema / Tepki Aşağıdaki metni okuyarak verilen soruyu cevaplayınız. Cevabınızı sınıfta sözlü olarak payla- şınız. Canlılarda durum değiştirmeye veya harekete se- bep olan uyaranların etkisiyle çeşitli tepkiler olu- şur. Günlük yaşamda hem insanlar hem de diğer canlılar, çevrelerinden gelen çok sayıda uyaranla karşılaşır. Işık, ses, sıcaklık değişimleri, koku, tat, dokunma, kimyasal madde, su, besin varlığı gibi uyaranlar bunlara örnektir. Canlıların bu uyaran- lara verdiği tepkiler, hayatta kalmalarını ve çevre koşullarına uyum sağlamalarını kolaylaştırır. Her canlı uyaranlara farklı şekilde tepki gösterir. Örneğin tek hücreli bir canlı olan öglenanın foto- sentez yapabilmek için ışığa yönelmesi gerekir. Orman gülü [Rhododendron (rododendron)] yap- rakları, aşırı soğuk havalarda aşağı doğru sıkıca kıvrılarak soğuktan korunur. Fasulye [Phaseolus vulgaris (feyzeolus vulgaris)] gibi bazı bitkilerin yaprakları, gündüzleri güneş ışığı toplamak için açılır; geceleri ise su kaybını önlemek için kapanır. Arılar, morötesi (ultraviyole) ışığı algılayarak çiçeklerin hangi kısmında nektar olduğunu görebilir. Elektrikli yılan balığı tehlike anında elektrik boşaltımıyla tehdit unsurunu sersemletir. Baykuşlar çok az ışıkta göz bebeklerinin genişlemesi sayesinde gece avlanabilir. Deve kuşları bir tehlike ile karşılaştıklarında hızla koşarak oradan uzaklaşır. Köpek besin kokusunu aldığında tükürük salgısı artar ve sindirim sistemi hazır hâle gelir. Bir insan, yüksek ses duyduğunda irkilir; başını sese doğru çevirebilir veya kulaklarını elleri ile kapatma davranışı gösterebilir (Görsel 1.1.1). (Yazarlar tarafından bu kitap için hazırlanmıştır.) ● Çevrenizde gördüğünüz canlıları gözlemleyerek onların uyaranlara karşı oluşturdukları tepkileri söyleyiniz. Konuya Başlarken Görsel 1.1.1: İnsanlar yüksek sese tepki verebilir.

1. Etkinlik Adı Etki ve Tepki Amaç Farklı canlıların uyaranlara karşı oluşturduğu tepki mekanizmaları ile ilgili tümevarımsal akıl yürütebilme Süre 40 dk. Yönerge • Aşağıda verilen uygulama basamaklarını takip ederek etkinliği gerçekleştiriniz. • Etkinlik sonunda verilen çalışma yaprağı karekoddaki “Puanlama Anahtarı” ile öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Uygulama

1. Yandaki karekodda verilen “Canlılardaki Tepki Mekanizmaları Videosu”nu izleyiniz. Bu süreçte farklı canlıların uyaranlara verdiği farklı tepkilere dikkat ederek ilgili notlarınızı defterinize yazınız.

2. İzlediğiniz videodan ve tablodaki örnek olaylardan yola çıkarak aşağıda verilen “Etki ve Tepki Gözlem Tablosu”nu canlıların tepki mekanizmalarını bularak doldu- runuz. Canlılardaki Tepki Mekanizmaları Videosu