Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
2. Tema / Homeostazi Aşağıdaki metni okuyunuz, metinden yararlanarak sayfa sonunda verilen soruları cevaplayınız. Cevaplarınızı boş bırakılan alanlara yazınız. Birçok memelide terleme, hızlı soluma gibi mekanizmalarla artan vücut sıcaklığı düşer. Bazı hayvan türleri dillerini dışarı çıkartır, soluma esnasında hızlı ve sık nefes alıp verirken, ağzını açık tutarak ağız yüzeyindeki buharlaşmayı artırır. Hem memeliler hem de kuşlar vücut sıcaklıklarını dengelemek için benzer soluma stratejileri kullanabilmektedir. Bitkiler; terlemenin durduğu veya yetersiz kal- dığı yüksek nemli ortamlarda atamadıkları fazla suyu, yaprak kenarlarındaki özel açıklıklar olan hidatotlar aracılığıyla damlama (gutasyon) şek- linde dışarı atar. Damlama ile tuz ve mineral kay- bı da gerçekleştiğinden bitkinin iyon dengesi de korunmuş olur (Görsel 2.1.1). Kurak ortamlarda yaşayan kaktüs bitkisinde bu- lunan dikensi yapraklarla terleme yüzeyi azaltılır, böylece su kaybı en aza indirilir (Görsel 2.1.2). Ayrıca kurak ortamda az bulunan su gövdede depo edilir. Kuşlar soğukta vücut sıcaklıklarını dengelemek için tüylerini kabartarak ısı yalıtımı sağlar (Gör- sel 2.1.3). Bazı kara hayvanları da benzer şekil- de kürklerini kabartarak ısı yalıtım tabakalarını kalınlaştırır. Kılların dikleşmesi de insanlarda görülen benzer bir davranıştır ancak insanların kılları yeterli sıklığa sahip olmadığı için vücut ısı- sını korumada pek etkili değildir. Köpeklerin patilerinde ve burunlarının uç kısım- larında bulunan ter bezleri dışında vücut yü- zeylerinde sıcaklık dengesini sağlayan ter bezi bulunmaz. Bu nedenle köpekler, artan vücut sı- caklıklarını düşürmek için dillerini dışarı çıkartır ve hızlı soluk alıp vererek vücut sıcaklıklarını dengeler (Görsel 2.1.4). ●İç dengenin sağlanması için insan dışındaki canlılar ne tür yapı ve fizyolojik süreçlere sahip olabilir? Metinden yola çıkarak birkaç örnek de siz veriniz. ●Metinde verilen örnekler, insanda homeostazinin sağlanmasına yönelik hangi yapı ve süreçlere benzemektedir? Açıklayınız. Konuya Başlarken Görsel 2.1.1 Bitkilerde gutasyon ile su kaybı Görsel 2.1.2 Kaktüs bitkisinde dikensi yapraklar Görsel 2.1.4 Dilini dışarı çıkartmış bir köpek Görsel 2.1.3 Soğukta tüylerini kabartmış bir kuş (Yazarlar tarafından bu kitap için hazırlanmıştır.)
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
1. Adım (Biyolojik Yapı ve Süreç Analizi): İlgili organ, hücre yapısı veya ekolojik kavramın temel özellikleri gözden geçirilir.
2. Adım (Fizyolojik Mekanizma): Hücresel solunum, fotosentez, sinir iletimi veya ekosistem dengesi ile ilgili neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3. Adım (Değerlendirme): MEB kazanımlarına uygun bilimsel terminoloji ile açıklama tamamlanır.
