Kitaptaki Soru Metni ve Verilenler
1. Tema / Tepki Adı Kas Kasılması Modellemesi Amaç İskelet kaslarının kasılıp gevşeme mekanizması ile ilgili model oluşturabilme Süre 40 + 40 dk. Yönerge • Bu performans görevinde sizden iskelet kaslarının kasılıp gevşeme mekanizmalarıyla ilgili model oluşturmanız beklenmektedir. • Performans görevi sonunda karekodda verilen ‘‘Öz Değerlendirme Formu’’nu doldurunuz. Konuya Başlarken Aşağıdaki metni okuyunuz, metinden yararlanarak sayfa sonunda verilen soruları cevapla- yınız. Cevaplarınızı boş bırakılan alanlara yazınız. Vücuttaki istemli hareketler çizgili kaslar sayesinde gerçekle- şir. Koşmak, yürümek, yazmak, bir nesneye uzanmak gibi tüm etkinliklerde çizgili kaslar (iskelet kasları) aktiftir. Tüm bu hare- ketler sırasında kaslar kasılıp gevşer. Bu kasılma ve gevşeme süreçleri basit gibi görünse de birçok aşamada gerçekleşir. Kim- yasal alt basamakların gerçekleşmesi sırasında da bol miktarda enerji harcanır. İskelet kasları sinirsel uyarım ile kasılıp gevşer. Sinir bağlantısı kesilirse uyarım da gerçekleşmez. Vücuttaki iskelet kasları diğer kas doku tiplerine göre farklı özel- likler gösterir. Bunlardan biri, iskelet kaslarının egzersiz yapıldı- ğında büyüyebilmesidir (Görsel 1.10.1). Bu büyüme temelde kas- ların yıkımı ve yapımı sonucu oluşur. Kasları oluşturan miyofibril telcikleri yoğun fiziksel aktivitelerde ciddi basınç ve çekmelere maruz kalır. Bu basınç ve çekmeler sonucu miyofibriller yıpranır ve kas telciklerinde mikro yırtıklar oluşur. Bu kas telcikleri vücut- taki proteinler ile yeniden, üstelik daha kuvvetli üretilir. Zamanla bu kopma ve yeniden üretilme süreci sonunda kaslar büyümüş olur. Kaslarını geliştirmek isteyenler, kaslarına çeşitli egzersiz- lerle daha fazla gerilim uygulayarak onları yıpratırlar. Ardından protein ağırlıklı beslenerek kaslarının eskisinden daha güçlü bir şekilde onarımını sağlarlar. Kaslar kas aktiviteleri sırasında ısı ürettiği için vücut sıcaklığı da yükselir. Soğuk havalarda hareket ederek vücut sıcaklığı yükseltilebilir. Kas hücreleri embriyonik dönemde miyogenez sürecinde oluşur. Miyogenez, farklılaşma- mış hücrelerden kas dokusunun oluşumunu ve gelişimini ifade eden bir süreçtir. Miyoblast hücreleri bu süreçte bölünme özelliğine sahiptir ancak daha sonra bu özelliklerini kaybeder. Kaslar yetişkin dönemde herhangi bir şekilde hasar alırsa bu hücreler bölünemez. Ancak hasar alan ya da ölen kas doku hücrelerinin yeri, bağ doku hücreleri tarafından doldurulur. Bu yüzden çizgili kasların hasar aldığı bölgeler tam anlamıyla onarılmadığı için bu bölgeler- de yara izi kalır. (Yazarlar tarafından bu kitap için hazırlanmıştır.) ●Çizgili kasların uyarılması nasıl gerçekleşir? Açıklayınız. ●Çizgili kasların egzersiz ile büyüme süreci nasıldır? Açıklayınız. ●Çizgili kas hücrelerinin sahip olmadığı özellikler nelerdir? Açıklayınız. Görsel 1.10.1: İskelet kaslarının egzersizle büyümesi
Ayrıntılı Adım Adım Çözüm
1. Adım (Biyolojik Yapı ve Süreç Analizi): İlgili organ, hücre yapısı veya ekolojik kavramın temel özellikleri gözden geçirilir.
2. Adım (Fizyolojik Mekanizma): Hücresel solunum, fotosentez, sinir iletimi veya ekosistem dengesi ile ilgili neden-sonuç ilişkisi kurulur.
3. Adım (Değerlendirme): MEB kazanımlarına uygun bilimsel terminoloji ile açıklama tamamlanır.
