10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 160 Cevapları (MEB Yayınları)

2. TEMA / Çeşitlilik

a) Sabun moleküllerinin yağ ile nasıl etkileşime girdiğini ve lekeyi nasıl çıkardığını çözünme ilişkisi temelinde açıklayınız.

b) Su ve yağ birbiri içinde çözünmez, yağ suyun üstünde bir tabaka oluşturur. Sabun, yağ ve suyu karıştırırsanız ne olur? Düşüncelerinizi yazınız.

5. Kromatografi, karışımdaki maddeleri ayırmak için kullanılan bir yöntemdir. Kâğıt kromatografisinde sabit faz olarak filtre kâğıdı, hareketli faz olarak ise genellikle su, etil alkol gibi polar yapılı çözücüler veya benzen, hekzan gibi apolar yapılı çözücüler kullanılır. Kâğıt, çözücüyü yavaşça emerken çözücü molekülleri, karışımın bileşenleriyle temas eder ve onları çözer. Her bileşenin kâğıt üzerindeki ilerleme hızı molekül türüne, büyüklüğüne, çözücü ile etkileşimine ve kâğıda tutunma gücüne bağlı olarak değişir. Bu farklı ilerleme hızlarından yararlanarak karışım bileşenlerine ayrıştırılabilir. Günlük hayatta kromatografiye örnek olarak mürekkep ya da çayın kâğıt havlu üzerinde yayılması verilebilir. Kâğıt havlu ile herhangi bir yere dökülen çayı temizleme işlemi yapılırken kâğıt havlu üzerine tutunan çay lekesi tek bir noktada kalmaz ve açık ile koyu tonlar oluşturarak yayılır. Bunun nedeni çayın içindeki maddelerin su ve kâğıt ile etkileşimlerinin farklı olmasıdır. Laboratuvar ortamında yapılan bir deneyde ise bakır(II) sülfat (CuSO₄) içeren mavi renkli çözelti kullanılmıştır. Filtre kâğıdına mavi çözeltiden küçük bir nokta bırakılarak ayrı ayrı su ve hekzandaki ilerlemesi gözlemlenmiştir. Filtre kâğıdının alt ucu çözücüye temas ettirildiğinde, su kullanılan düzenekte mavi rengin daha fazla ilerlerken hekzan kullanılan düzenekte ise rengin daha az ilerlediği görülmüştür.