10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 74 Cevapları (MEB Yayınları)

1. Tema / ENERJİ Hücrede besinlerden enerji elde edilmesi ve enerjinin harcanması metabolik süreçlerin bir parçasıdır. Metabolizma, canlı organizmalarda yaşamın sür- dürülebilmesi için gerçekleşen kimyasal reaksiyonların bütünüdür. Metabolik olaylar, anabolizma ve katabolizma olmak üzere iki şekilde gerçekleşir. Basit yapıdaki moleküllerin birleştirilerek daha karmaşık yapıdaki moleküllerin sen- tezlendiği metabolik yapım tepkimelerine anabolizma denir. Bitkilerin fotosen- tezle karbohidrat, protein, vitamin gibi organik besin sentezlemesi anabolik tepkime örneğidir. Büyük moleküllerden daha küçük moleküllerin oluşturul- duğu yıkım tepkimelerine ise katabolizma denir. Sindirim ve solunum olayları katabolik tepkimelerdir. Farklı Besin Gruplarının Enerji Değerleri Enerji ihtiyacı süreklidir. Bu nedenle besin tüketiminin de yeterli ve dengeli olması gereklidir. Canlılığın devamı için gerekli olan enerji; besinlerle alınan karbohidratlar, yağlar ve proteinlerden sağlanır. Besinlerin çeşidine göre içer- dikleri yağ, karbohidrat ve protein miktarları farklıdır. Besinlerin enerji değeri içerdikleri besin ögelerinin çeşitlerine ve miktarına göre değişiklik gösterir. Enerji, besinlerin hücresel solunumda oksijenle tepkimeye girerek ATP üret- mesiyle açığa çıkar. Yağlar, bol miktarda C-H bağı içeren moleküllerdir. Karbohidratların oksijen içeriği daha yüksektir ve C-H bağları daha azdır. Bu nedenle hücresel solu- numda yağlar, karbohidratlara göre daha fazla oksijen kullanarak 2 kat daha fazla ATP üretir. Besinlerden elde edilen enerji miktarı kalori olarak adlandırılır. Bir kilokalori (kcal) 1.000 kaloridir. Bir kalori, 1 gram (g) suyun sıcaklığını 1°C artırmak için gereken ısı enerjisi miktarıdır. Yiyecek paketlerinin üzerindeki “kalori’’ ibaresi kilokalori miktarını belirtir. Yiyecek paketlerinin üzerinde kilokalori yanında çoğu kez enerji ile ilgili olarak kilojul (kilojul = kJ) birlikte kullanılır. Bir jul 0,239 kilokaloriye, 1 kilokalori ise 4,184 jule eşittir. Enerji veren besin ögelerinin birer gramının oksijenli solunumla vücuda sağla- dığı ortalama enerji miktarı aşağıda tablo olarak verilmiştir (Tablo 1.4). Tablo 1.4: Farklı Besin Gruplarının Enerji Değerleri ve Özellikleri Besin Grubu Temel Bileşenler 1 Gramının Enerji Değeri (kcal/g veya kJ/g) Özellikler Karbohidratlar Glikoz, fruktoz, galaktoz 4,0 kcal/g (16,7 kJ/g) Hızlı enerji kaynağıdır, hücresel solu- numla enerji üretiminde kullanılır. Tahıl, meyve, sebze, süt gibi gıdalarda bulunur. Yağlar Yağ asitleri, gliserol 9,0 kcal/g (37,7 kJ/g) Uzun süreli enerji depolamada önemli rol oynar.Yağlar; katı ve sıvı yağlar, etler, süt ürünleri ile bitkilerde bulunur. Proteinler Amino asitler 4,0 kcal/g (16,7 kJ/g) Et, süt ürünleri, baklagiller, sebzeler, tahıl- lar gibi gıdalarda bulunur. Gerektiğinde enerji verici olarak kullanılır.