10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 125 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Tema / EKOLOJİ Minamata Hastalığı Japonya’nın Minamata Koyu’nda ortaya çıkan, balık ve kabukluların yenmesiyle oluşan bir tür cıva zehirlenmesidir. Minamata, Güney Japonya’da bulunan eski bir balıkçı köyüdür. Minamata hastalığı, 1950 ve 1960’larda Japonya’da- ki Minamata ve komşu topluluklarda meydana gelen büyük ölçekli bir metil cıva gıda zehirlenmesidir. O güne kadar kimyasal atıkların insanlara ve besin zincirine etkileri pek bilinmiyordu. Bir fabrikadan yıllarca Minamata Körfezi’ne boşaltılan metil cıva, balıklarda metil cıva birikimine ve bu balıkları yiyen insanlarda da ciddi zehirlenmelere neden ol- muştur. Minamata hastalığı, çevre kirliliğinin neden olduğu rapor edilen ilk hastalıktır. Epidemiyoloji alanında yapılacak çalışmalar, hastalık salgınlarının nedenlerinin belirlenmesi ve kontrol edilmesinde önemli bir rol oynamıştır. Bu zehirlenme vücutta biriken metil cıva oranında sorunlar ortaya çıkarmaktadır. Hastalarda uzuv kaybı, görme alanında daralma, denge sorunları, gözleri hareket ettirmede sorunlar, titreme, eklem ve kas ağrıları, baş ağrıları, koku alamama, bellek sorunları, uykusuzluk ortaya çıkıyordu. Bu semptomlar; kişisel özellikler, maruziyet derecesi ve kirlilik süresi gibi birçok faktörden etkilenmekteydi. Minamata hastalığı için temel bir tedavi henüz bulunamadı. Ne yazık ki Minamata hastalığı için etkili bir ilaç yok. Her şeyden önce metil cıva tarafından tahrip edilen sinir hücrelerinin iyileşme olasılığı yoktur. Ana tedaviler semptomların geçici olarak giderilmesini ve rehabilitasyonu içermektedir. İtai İtai Hastalığı Dünya Sağlık Örgütünün halk sağlığı açısından endişe doğuran 10 kimyasal arasında saydığı ağır metallerden biri olan kadmi- yum, ekosistemde tüm canlılar için toksik etkilere neden olmaktadır. Kadmiyum, toprak ve bitkilerden kolaylıkla besin zincirine geçebilmekte, hem çevre hem de insan sağlığını tehdit etmektedir. Kadmiyum ve türevleri, vücuda sıklıkla solunum ve sindirim yoluyla alınarak böbrekler ve karaciğerde birikir; baş dönmesi, bulantı-kusma, metal dumanı ateşi, akciğer kanseri, iskelet siste- mi sorunları ve anemi gibi ciddi sağlık sorunlarına sebep olabilir. İtai itai hastalığı, kadmiyum zehirlenmesine bağlı olduğu saptanan ilk hastalıktır. Hastalık sırasında ortaya çıkan kemik ve eklem ağrıları nedeniyle hastalık, hastaların iniltilerine benzetilmiştir ve bu hastalığa itai itai ismi verilmiştir. İtai itai hastalığı, Japon- ya’nın Toyama Bölgesi’ndeki madenciliğe bağlıdır ve kadmiyum zehirlenmesiyle oluşur. Kadmiyumun nehre karışması sonucunda önce balıklar ölmeye başlamış ve bu nehirle sulanan pirinçler yeterince büyüyemez olmuştur. Pirinçler, nehir suyundaki toprağa çökmüş kadmiyum gibi ağır metalleri absorbe etmiş; böylece kadmiyum insanların yiyeceklerine ulaşmıştır. 1946 yılına kadar hastalık tam olarak anlaşılamamıştır ve o yıllara kadar bölgeye ait bir enfeksiyon has- talığı olarak kabul edilmiştir. Sonraları tekrar ortaya çıkan hastalık, nehir suyundaki kurşun miktarına bağlanmış ve en sonunda Dr. Ogino ve arkadaşları 1955 yılında kadmiyumun bu hastalığa sebep olduğunu bulmuştur. Genel ağdan alınmıştır.*

a) Biyolojik birikimin organizmalar üzerindeki etkileri nelerdir?

b) Biyolojik birikim birden fazla nesil üzerinde etkili olabilir mi? Açıklayınız.

18. Aşağıda verilen atık pillerle ilgili biyolojik birikim sorununu inceleyiniz. Bu sorunu önlemek için neler yapılabileceği konusunda çözüm önerilerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız. Piller; cıva, kadmiyum, kurşun, çinko, mangan, lityum, demir, nikel, kobalt gibi kimyasal maddelerden üretilir. Pili oluşturan kimyasal maddelerin içinde bulunan ağır metaller, pillerin çöplere ve düzensiz depolama alanlarına rastgele atılması sonucunda zamanla toprağa ve suya karışıp, besin zinciri yoluyla canlılara ulaşarak canlı hayatı için risk oluşturur. Zaman içerisinde bu etkiler insanlar üzerinde de görülür. Atık piller; besin zinciri ile insana geçtiğinde insan vücudunda birikerek nörolojik bozukluklara, merkezî sinir sistemi hastalıklarına, kansere, böb- rek ve karaciğer hastalıkları gibi sağlık sorunlarına neden olur.